ملایر گذشته و حال

ملایر در گذر تاریخ(قدمت شهر ملایر)

مَلایـِر یکی از شهرهای غرب ایران است.
ملایر در بخش مرکزی شهرستان ملایر استان همدان قرار گرفته است.
زبانشناسان نام ملایر را به معنی «آشیانه عقاب» دانسته‌اند. جمعی از زبان شناسان ملایر را این گونه نیز توصیف کرده اند: مل+آیر مل به معنی سرزمین آیر به معنی آریایی سرزمین آریایی ها و نیز به این صورت:
ملاير در زمان قديم به نام "مال آگر"به معناي خانه آتش ناميده ميشد.به جهت وجود آتشكده معروف دوره مادهاكه اكنون در تپه قديمي "نوشيجان"واقع است.
ملایر ناحیه‌ای کوهستانی با آب و هوای سرد ومعتدل است که از دره و کوه پایه‌های زاگرس تشکیل شده است.منطقه ملایر همراه با بروجرد ناحیه بین رشته کوه لرستان و الوند را تشکیل می‌‌دهد و در بین شهرهای نهاوند، بروجرد،اراک،تويسركان و همدان قرار گرفته است.
در نگاهي كه به تاريخ اين ديار خواهيم افكند ابتدا به دوران پيش از اسلام (ايران باستان)پرداخته خواهد شد كه اهميت ملاير در اين دوران مربوط به قلعه‌ها و مراكز جمعيتي آن است و سپس به دوران پس از اسلام تا پيدايش دولت آباد كه دوره هاي حكومت هاي خود مختار و منطقه اي ست، پرداخته می‌‌شود كه بر اساس آن حاكمان محلي و طايفه‌ها اهميت بسيار پيدا می‌‌كنند،در آخر به دلايل و چگونگي بنيان شهر دولت آباد به عنوان نخستين مركز شهري ملاير و سير تكاملي آن می‌‌پردازيم.

ايران باستان:
هنگامي كه آريايي ها از سرماي شمال روسيه (سيبري) به سرزمين ايران كوچ كردند ،يكي از اقوام آنها به نام ماد كه قوي ترين قوم آريايي بود در ناحيه غربي ايران كنوني ساكن شدند و آغازگر تاريخ ايران باستان گرديد.
اين قوم جنگاور و دامپرور بودند و سرزمين تازه را كه سرسبز و گرم بود بهشت روياي خود يافتند.بعدها قوم ماد كشور ماد يا ماه را در باختر ايران بنا كرد و نخستين تمدن هاي انساني را تشكيل دادوكشور ماد يا ماه از ناحيه اي شامل اراك،ري،قم،اصفهان،ساوه،ملاير،نهاوند،همدان،كرمانشاه و پشت كوه لرستان كنوني تشكيل می‌‌شد كه به اين منطقه بعدها ايالت كوهستاني يا جبل و بعد از آن عراق عجم گفتند.
بنا بر آثار به جاي مانده در همدان كنوني و گفته هاي بزرگترين تاريخ نگار ايران باستان هرودوت يوناني پايتخت كشور ماد هگمتانه يا اكباتان(همدان كنوني)بوده است.بر اين اساس ملاير و نواحي نزديك به اين شهر از اهميت خاصي برخوردار بوده اند.در اين دوران ملاير به علت اهميت ترابري و جغرافيايي موقعيتي ويژه داشت.با ورود مادها به اين منطقه و تشكيل حكومت توسط آنها در ملاير نيز قلعه‌ها و مركز هاي جمعيتي به وجود می‌‌آيد كه قلعه‌ها حافظ امنيت و حكومت بودند و مركزهاي جمعيتي روستا هايي كوچك بودند كه با توجه به حاصل خيزي ملاير و آب و هواي مناسب آن به دامداري،كشاورزي و صنايع ابتدايي مشغول بودند همانند روستاي داويجان،گوراب،شهر خرابه دهنو و جلگه شوركات آورزمان.

آب و هواي ملاير:
 در آن زمان بسيار متفاوت از وضعيت كنوني آن بوده است به طوريكه اشاراتي كه در كتابهاي حتي چند قرن اخير آورده شده بيانگر سرسبزي بسيار و جنگل هاي انبوه آن است، كه مناسب براي دامداري و كشاورزي بوده است.حمدالله مستوفي مورخ مشهور قرن هشتم ه.ق. هنگام گذر از ملاير می‌‌نويسد:
ملاير را جنگلي انبوه فراگرفته بود كه وقتي از ملاير به نهاوند رفتم به علت انبوهي جنگل آفتابي مشاهده نمی‌شد.ملاير انبار پسته ايران است.
در كتاب نادر شاه افشار آمده است كه از ملاير تا نهاوند جنگل ها به قدري انبوه بوده‌اند كه آفتاب كمتر مشاهده می‌‌شده است.همچنين هنگام خاكبرداري در كوره هاي آجرپزي اطراف شهر در عمق زمين آثار رودخانه و ريشه هاي قطور درختان ديده می‌‌شود و فسيل هاي گوناگوني در لايه هاي اين خاك هاي شني و رسي به چشم می‌‌خورد.بنابر اين شواهد و موقعيت كوهستاني ملاير در دوران ايران باستان آب و هواي ملاير در زمستان ها سرد و پر برف و در تابستانها سبز و پر آب و پوشيده از جنگل بوده است.دژها و قلعه هاي ملاير كه اكنون دژ گوراب و قلعه نوشي جان از|آنها باقي مانده اهميت بسياري در حكومت هاي پيش از سلام داشته اند.پيرنيا(مشيرالدوله)در كتاب ايران باستان چنين می‌‌نويسد:
شاهان اشكاني در همدان به سر می‌‌بردند و در مواقع خطر براي حفاظت پادشاهي همدان را ترك كرده و به ملاير و دژهاي مستحكم آن روي می‌‌آورده اند.ملاير پيش از ساسانيان جزو حوزه اكباتان بوده است.از حوادث مهمي كه در عهد ساسانيان در ملاير اتفاق می‌‌افتد يكي شكست خسرو پرويز از بهرام چوبينه در ناحيه شهر كنوني ملاير و ديگري مخفي شدن يزدگرد سوم هنگام حمله اعراب در قلعه اي بر كوهي در چند كيلومتري شهر كنوني ملاير كه هنوز به كوه يزدگرد مشهور ست می‌‌باشد.
بهرام چوبينه (گور)سردار نام آور خسرو پرويز پس از بدست آوردن پيروزي هاي بسيار در خاك روم بر شاه خود شورش می‌‌كند و در جنگي كه در ناحيه شهر كنوني ملاير اتفاق می‌‌افتد خسرو پرويز شكست می‌‌خورد و به روم فرار می‌‌كند.بهرام چوبينه بنا بر رسم آن دوران براي گرامي داشت اين پيروزي بزرگ قلعه چوبينه را در اين محل احداث می‌‌كند.شكارگاه بهرام چوبينه(گور) نيز در همين ناحيه بوده است.بعدها در دوره قاجار شهر دولت آباد را در همين قلعه بنا كردند.اين قلعه تا حدود چهل سال پيش هنوز باقي بود.
 

ملایر کنونی:

این شهرستان با جمعیتی بلالغ بر ۳۵۰۰۰۰نفر(سرشماری نفوس و مسکن) دارای فرمانداری ویژه می باشد که متشکل از ۵ شهر(ملایر- ازندریان- سامن- جوکار- زنگنه) و ۴ بخش(مرکزی - زند - جوکار - سامن) می باشد که به تنهایی و بدون نیاز به شهرهای مجاور هم در حد یک استان می باشد.

 

آغازی بدون پایان و وقفه

سلام دوست من.

امروز ۲۴ بهمن ۱۳۸۸ است.من به عنوان عضو کوچکی از جامعه ملایر تصمیم دارم وبلاگی جهت نقد و بررسی عملکرد مسئولین شهرستان و استان راه اندازی کرده و ارایه ایده ها و نظرات و انتقادات سازنده و با استفاده از فناوری  روز دنیا به پیشبرد هر چه بیشتر این شهرستان کمک کنم.لذا از شما دوستان عزیز تقاضامندم با نظرات سازنده خود این بنده حقیر را یاری دهید.